Zapiski Uz Podpolja

Voor tsukkelen : a painted song with an impromptu character, fresh and light

Cody ChesnuTT (King of the game) & Michel Gondry (regisseur video)

Een kluns in het domweg aanvaarden van de aardse gang van zaken, zoals ik, moet zich dapper behelpen met krukken. Het allemaal door een rooskleurige bril bekijken is zo'n krukkebeen, maar een roze bril spoort niet met mijn blik. Geen enkele bril overigens. Eén van de wandelstokken met gaffelvormig bovenstuk, die mij wel enige houvast - om niet te zeggen steun en toeverlaat - biedt, is mijn bedenkelijke voorliefde voor taal. Bedenkelijk vanwege licht dwangmatig. Zoals sommigen zich verlaten op alcohol, lichaamscorrecties of geitenwol, zo laaf ik mij aan taal. Geef mij klinkers en ik hinkel in extase – het klamme zweet ten spijt – door kanariegeel en rode bloesem. Geef mij meerdere medeklinkers en ik ruik het aardappelveld, vochtige catacomben, de naaktslak in de zuurkool. Jongleer met woorden, speel met uitgekiende zinnen die niet alleen het reële omcirkelen, maar ook het verlangen bedacht voor zich uit schuiven en ik drink mij een roes. Oeverloos. Kleed mijn gedachten met gewaden van talige kunstgrepen en vereende contrasten, en mijn mondhoeken krullen, ook al sputteren wat syllabes tegen. Ik dorst in de verwarring van een kloppend hart, dat bemiddelt via woorden ; de laatste kruimel mag talig zijn.

Met niet geringe dank aan Bert Bultinck voor het delen van zijn inspirerende taal in het Opmerkelijk Oriënterend Opiniestuk Met de iPod op de festivalwei (DM - De Gedachte - 19.08.08) waarmee hij - hopelijk opgetogen - Jevski's OOOO-wisselbeker in de wacht sleept.

Nils Olav mag zich sedert gisteren ridder en chef-kolonel van het Noorse leger noemen. Na twee schouderklopjes met een zwaard schouwde hij waggelend zijn troepen. Het is nog maar de vraag of deze pinguïn zich even strijdlustig zal tonen als onze Belgische poedel.

Het Belgische volk heeft alvast niets te vrezen. Het leger waakt over haar veiligheid. In Afghanistan.

Opgevangen onder de Visscherskoppen in de vismijn te Oostende

Zij (in driekwartbroek en blijde verwachting) : Of Vanfleteren een kunsthart heeft, is mij onbekend, maar hij weet de essentie van een mens verdraaid mooi weer te geven. Kijk, hoe treffend zijn foto's de realiteit van die verweerde karakterkoppen eerder reduceren dan nabootsen, terwijl ze paradoxaal genoeg elke porie, rimpel en vervlogen droom haarscherp weergeven.

Hij (wringt de ogen, blauw, tot streepjes en monstert één van de Visscherskoppen) : Nu je het zegt.

Zij (wrijft onwillekeurig over haar overvolle buik) : Het lijkt of Vanfleteren ons een gebroken spiegel voorhoudt, alsof hij ons confronteert met de compromisloze vraag : Als je jezelf reduceert tot de naakte essentie, wie of wat ben je dan ?

Hij (met de handen in het haar, gekruld) : Zou het ?

Zij kuiert verder. Hij volgt.  Schoorvoetend.

Tentoonstelling 'Visscherskoppen' - Stephan Vanfleteren nog tot 30 september 2008 in de Vismijn te Oostende (gratis toegang)

Beste Aleksandr Solzjenitsyn,

Er zijn van die dagen dat een mens met bezwaard hart en een leeg hoofd in de verte staart, en dit is er één van.  De wereld kent vandaag één dissident, die zich openlijk verzette tegen onderdrukking, minder.  Eén.  U, de non-conformistische Goelag-man, die niet alleen de onmenselijke wreedheid van de stalinistische strafkampen in de voormalige Sovjet-Unie maar tevens de autoritaire uitwassen van het hedendaagse, zogenaamd democratische Rusland én het ongegeneerd materialisme van de westerse wereld aanklaagde, bent niet meer.

Ooit was het huis, dat de KGB uitgetekend had, te klein en werd u publiekelijk beschuldigd van landverraad.  U werd door potentaten die uw geliefde vaderland bestierden uit uw geliefde vaderland verbannen.  Nu lopen internationale gezagdragers, de Russische voorop, elkaar voor de voeten om u al te doorzichtig te huldigen.  Zovelen trachten uw charismatische persoonlijkheid te vangen in fictieve en opportunistische netten, waardoor de contesterende inhoud van uw stem net niet verloren gaat.  Zo noemt Nicolas Sarkozy u - een man die gedurende acht jaren de terreur van de Siberische strafkampen onderging ! - een sprookjesfiguur.  Bovendien roemt hij uw en uiteraard impliciet ook zijn onbuigzaamheid en idealisme als onvolprezen kwaliteiten.  U behoort trouwens, aldus deze (machts)wellustige staatsman, tot het pantheon van de wereldgeschiedenis.  Het zal je postuum maar overkomen.  Was u werkelijk zo stug en onverzettelijk als smeedijzer, Goelag-man ?Ook de spreekbuis van het Vaticaan spant u zonder veel scrupules voor haar kar en haast zich om u te omschrijven als een man voor wie de waarde van een mens afhankelijk is van zijn relatie tot God.  Het hout waarvan uw kruis werd gemaakt, lipt inderdaad iets minder lekker mee.

Nu zo ongeveer de hele wereld mag vernemen dat de mensheid u - één van de grootste denkers, schrijvers en humanisten van de twintigste eeuw, aldus huidig president, Dmitri Medvedev - veel verschuldigd is, gaan mijn gedachten uit naar u als mens van vlees en kloppend bloed.  Hoe was u als mens, Goelag-man ?  En als vader ?  Het mag mij verwonderen of u enig inzicht had in de dynamische drijfveren van uw non-conformistische houding.  En of uw aanhoudende kritiek op Vadertje Staat, zowel in het oosten als in het westen, genadeloos was omdat uw biologische vader u zes maanden voor uw geboorte in de steek gelaten heeft.  Compenseerde u deze vernietigende kritiek op de falende geïnstitutionaliseerde vaderfiguur met een niet-aflatende verheerlijking van de God van de Oosters-Orthodoxe Kerk ?  U weet wel, dat onafscheidelijke duo, liefde en passionele haat.  Of moet men hier eerder gewagen van de spreekwoordelijke medaille met zijde én keerzijde ?  Misschien moet uw diepgelovigheid eerder begrepen worden in het verlengde van de apotheose van uw moeder, die u moederziel alleen ter wereld bracht en opvoedde.  Zocht en vond u in de goddelijke verheerlijking van de moeder, Maria, binnen de Orthodoxe Kerk een klankbord ? 

Wat ik niet onverbloemd begrijp, Goelag-man, is dat u verleden jaar de Staatsprijs van de Russische Federatie in ontvangst nam uit handen van een ex-KGB-er, de toenmalige president Vladimir Poetin.  Uit handen van de KGB, die u het leven zo zuur heeft gemaakt en tot op heden de touwtjes van het Russisch imperium stevig in handen houdt ?  Bovendien verwondert het mij dat u erop stond begraven te worden op het kerkhof van het Donskoiklooster in Moskou, waar vooral leden van de Russische adel begraven liggen.  Kende u, als mens van vlees en kloppend bloed, toch ook het sleutelgat der ijdelheid, waardoor men af en toe naar zichzelf poogt te loeren ? 

U hebt de vleselijke mantel afgelegd.  Niet na een vergiftiging met dioxine zoals de Oekraïnse presidentskandidaat Viktor Joesjtsjenko en evenmin na inname van Polonium 210 zoals Aleksandr Litvinenko.  U bent, naar verluidt, een dood gestorven die men gemeenzaam natuurlijk noemt.  Bent u nu, in het denkkader van uw geloof, daar waar ook Stalin is ?  Het mag mij benieuwen hoe dit potentieel weerzien u bevalt, maar ik kan enkel opzien naar de sterren.  De Hemel kan men, in tegenstelling tot World Wide Web 2.0, nog steeds niet raadplegen. 

Zoals u merkt, correspondeer ik net zo vrolijk met doden als met levenden, ook al levert mijn communicatie met overledenen geen weerwoord op.  Toch bekruipt mij ten aanzien van u een gevoel van onherroepelijke laattijdigheid.  Het spijt me enigszins dat ik u mijn appreciatie over uw kritische kijk en contesterende stem op de voormalige en huidige gang van zaken niet eerder, toen u nog uw stoffelijk omhulsel bewoonde, kenbaar heb gemaakt.  Mijn woorden van waardering, niet ultimo serieus, maar wel serieus, hadden de grijstinten die donker noch licht zijn net iets meer diepgang kunnen geven.  Al was het maar voor even.  Gedane zaken nemen evenwel geen keer, zelfs deze niet.  U maakt mij niettemin postuum duidelijk dat ik niet overmorgen maar morgen, of liever vandaag, neen nu de mensen waarvoor ik waardering voel, moet benaderen, bevestigen of kenbaar maken dat ook ik slechts vlees en kloppend bloed ben en derhalve bij tijd en wijle dwaal. Ik zal mij gedurende de komende dagen, mijn vergetelheid ten aanzien van u indachtig, tot de levenden richten.  Met woorden, de bouten en moeren van een menselijker gelaat.  Maar dat wist u al.

Mijn dank, Goelag-man, waar u nu ook moge zijn.

Vanuit het decadente westen.  Een nog steeds geïncarneerde ziel,

Jevski

VRT-archief 1970 - Zoeklicht
VRT-archief 1974 - Journaal
Eén - Journaal 04.08.08 - Solzjenitsyn 1918-2008

Koppel in luchthaven-cafetaria, dat weldra zal afreizen naar een drukke toeristische trekpleister

Man (heft het glas) : Met een glas bloedrode wijn in de hand kan men zoveel beter op onze deelname aan de oorlog in Afghanistan toosten.

Vrouw (asymmetrisch lachend) : Oei, als een poging tot sarcasme gepaard gaat met een vorm van orale sublimatie, is het raadzaam extra voorzichtig te zijn.

Man (met een blik alsof de vrouw een kerosinewalm verspreidt) : Een poging tot sarcasme ? Niets is minder waar.  Ik ben niet scherpzinnig genoeg om bijtend te spotten. Het is eerder een verdienstelijke poging tot ironie en te verkiezen boven het gekanker van karakteriële opposanten die dwangmatig het kamp der verongelijkten opzoeken.

Vrouw (nipt zuinig van haar roemer schuimwijn) : Bedoel je dat ik een karakteriële opposant ben ?

Man (zucht onhoorbaar diep) : Er zijn vrouwen die in elk woord dat niet onmiddellijk hun goddelijk zelfbeeld weerspiegelt een aantijging bespeuren, maar ik weet dat jij anders bent.

Vrouw (met falsetstem) : Is dat een antwoord op de vraag of ik in jouw ogen een karakteriële opposant bent ?

Man (likt met tong de linkermondhoek) : Enigszins wel. Je bent een goede verstaander.

Flard van tooggesprek op een onbestemd uur in de late avond

Man 1 (ginnegappend) : Vrouwen ! Als je met hen een gesprek voert over het hiernamaals, leiden hun associaties steevast naar het urinoir van Marcel Duchamps of een thema dat zo tijdsgebonden is als het brilmontuur van Balkenende.

Man 2 (in zijn nopjes) : Op zulke momenten lijken ze op een net iets te lang gekookt stronkje bloemkool dat zich wil presenteren als nouvelle cuisine.

Man 1 (glunderend) : Let op, er zijn ook temperatuurgevoelige exemplaren, die eerder smaken als een onrijpe braam met de zuurtegraad van citroensap.

Man 1 & 2 smoren van het lachen

Man 2 (met opgetrokken wenkbrauwen) : Wist je dat Romeinse vrouwen ten tijde van de Gallische oorlogen citroensap gebruikten als voorbehoedsmiddel ?

Man 1 (schalks) : Oraal of nasaal ?

Man 2 (verbouwereerd) : Wil je werkelijk mijn mening horen of wil je mij laten inzien hoezeer ik mij vergis ?

Man 1 (wrevelig) : Man, je reageert als een gekneusde kers met een worm in.

Man 2 (droog) : Een mens moet voorzichtig zijn wanneer hij emoties uit.  Zoniet zou ik durven stellen dat jij op een ingelegde kers lijkt.  Een ingelegde kers die zich wentelt in kunstmatige zoetstof.

Man 1 (hoofdschuddend) : Mijn vriendschap voor jou is te vierkant om te volharden in een gesprek dat nooit begonnen is.

Man 2 (humeurig) : En wat meer is : hoe lang moet je discussiëren met iemand die weet dat hij gelijk heeft ?

Een breedborstig gedecolleteerde vrouw betreedt het etablissment.  Man 1 en man 2 laten zich gewillig afleiden.

Man 1 (savourerend) : Twee appeltjes voor de dorst ?

Man 2 (wellustig) : Appeltjes ? Het doet mij denken aan golden delicious XXL.

Man 1 (beamend) : Twee zoetsappige vruchten onder een doorzichtige folie waarvan er maar twee op een schaaltje gaan.

De vrouw begeeft zich zonder omwegen naar de cafébaas en omhelst hem zoals enkel geliefden elkaar omhelzen.

Man 2 (de blik afwendend) : Het nadeel is wel dat je zulke vruchten in de koelkast moet bewaren. Om voortijdige frons en rimpeling te voorkomen.

Man 1 (flegmatisch) : Ach, geef mij maar groenteconserven. Ze smaken naar niets, maar het is handig ze in huis te hebben.

Man 2 (zich averechts verkneukelend) : Kastelein, doe ze nog eens vol.